EM và DM – Tân Hưng với Lão Hoá

Chuẩn

Những đổi thay của kinh tế thế giới

Kinh tế toàn cầu đang ở vào giai đoạn chuyển hướng, và vì vậy thế giới sẽ có nhiều bất ổn…

Thứ Ba 17 vừa qua, Ngân hàng Thế giới vừa công bố một phúc trình về viễn ảnh kinh tế thế giới. Kết luận của tài liệu “Global Development Horizons” không gây ngạc nhiên nhưng lại đáng quan tâm. Bài viết rất ngắn này nói về mối quan tâm đó.

Với đà tăng trưởng sản xuất như đã thấy từ nhiều thập niên, các nền kinh tế “tân hưng” – “emerging economies” – sẽ đóng góp nhiều hơn cho sản lượng kinh tế thế giới và vượt qua các nền kinh tế đã phát triển – “developed economies” trong 15 năm tới. Kết luận này không gây ngạc nhiên vì trong lịch sử loài người những trường hợp tương tự đã từng xảy ra.

Như vậy, chúng ta đang ở giữa một giai đoạn chuyển dịch trọng lượng kinh tế toàn cầu, từ các thị trường đã phát triển – “developed markets “hay DM – qua các thị trường đang phát triển hay tân hưng, “emerging markets” hay EM. Nhưng chuyện đáng quan tâm chính là sự chuyển dịch trọng lượng kinh tế sẽ dẫn tới biến động chính trị.

***

Hãy tạm ghi lại ở đây một vài khái niệm để biết là ta muốn nói về chuyện gì.

“Tân hưng” là chữ của người viết đã dùng từ mấy chục năm trước để nói về các nền kinh tế vừa mới nổi lên sau những chuyển hướng chính trị nhằm áp dụng quy luật thị trường trong quyết định kinh tế quốc gia. Chữ “nổi lên” đang sử dụng hiện nay là một cách nói về đà sản xuất đã cao hơn trước gấp bội, giúp các nền kinh tế này tiến vào trình độ kỹ nghệ. Nhìn vào cơ cấu sản xuất thì đấy là tiến trình kỹ nghệ hoá hay công nghiệp hoá.

Thế giới có 25 nền kinh tế thuộc vào loại EM này: Đài Loan, Nam Hàn, Nam Dương, Mã Lai Á, Tân Gia Ba (Singapore), Hong Kong, Trung Quốc, Ấn Độ, Thái Lan, Ba Tây (Brazil), Mexico, Peru, Colombia, Argentina, Venezuela, Chile, Liên bang Nga, Ba Lan, Hung Gia Lợi hay Hungary, Cộng hoà Tiệp (Czech), Romania, Ukraine, Thổ Nhĩ Kỳ (Turkey), Israel và Nam Phi.

Còn loại DM là các nền kinh tế đã qua giai đoạn công nghiệp hóa, đa số tập trung tại Âu Châu.

So với nhóm “tân hưng” kể trên thì thế giới có 23 nền kinh tế thuộc loại cựu trào mà thực tế là “lão hóa”, đó là Hoa Kỳ, Nhật Bản, Canada, hai nước thuộc Á châu Thái bình dương là Úc Đại Lợi và Tân Tây Lan (New Zealand), và một loạt 18 nước Âu Châu: Đức, Anh, Pháp, Ý, Tây Ban Nha (Spain), Áo, Bỉ, Hoà Lan, Luxembourg, Thụy Điển, Đan Mạnh, Na Uy, Phần Lan (Finland), Iceland, Ireland, Hy Lạp, Bồ Đào Nha và Thụy Sĩ.

Đó là về thống kê trên bề mặt. Đào sâu vào bên dưới, ta khám phá ra vài chuyện….

***

Khi nhìn vào hai danh mục này, ta trước hết nhớ đến 1991 rồi 1492.

Năm 1991 đánh dấu sự sụp đổ của hệ thống Xô viết khiến một siêu cường thời Chiến tranh lạnh là Liên Xô thoát xác – bị lột xác – trở thành Liên bang Nga. Là một nước trong nhóm “tân hưng”, đi cùng hàng ngũ Ba Lan, Hung, Tiệp, v.v… các nước Đông Âu nằm trong quỹ đạo Xô viết trước đây.

Trong khi ấy, nhiều nước phía Nam Âu Châu đã thành “tân hưng” từ sau Thế chiến II, như Ý, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, hoặc các nước Bắc Âu đã có nền kinh tế tiên tiến từ trước, với cùng kỷ luật và trình độ tổ chức như nước Đức. Nếu không có chế độ kinh tế Xô viết thì Ba Lan có thể đã đứng cùng hàng ngũ Bắc Âu hay Đức, và Hung Tiệp đã vượt Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và Hy Lạp.

Yếu tố then chốt ở đây là chính trị. Hoặc chế độ tập trung quản lý kinh tế.

Chuyện ấy khiến ta nhớ tới Trung Quốc, đã giã từ chế độ lạc hậu ấy từ năm 1979, và Ấn Độ, từ năm 1991.

Một cái mốc thời gian thứ hai là… 1492.

Đó là khi Kha Luân Bố (Columbus) lên tầu thám hiểm, tìm ra “Tân Thế giới” và mở ra đúng 500 năm thống trị của Âu Châu – từ 1492 đến 1991 là khi một đại cường Âu Châu là Liên bang Nga Xô viết tan rã, và Âu Châu hết là trọng lực của thế giới.

Ngày nay, trong cõi “Tân thế giới” mà Columbus khám phá ra, chỉ có Hoa Kỳ và Canada là sớm thành tân hưng và đã đi vào thời hậu kỹ nghệ. Các mảnh vụn khác của Âu Châu tại lục địa Trung Nam Mỹ đều là xứ lạc hậu, mãi bây giờ mới là “tân hưng”.

Tại sao?

Câu trả lời lý thú dù phải đơn giản hóa là họ được “khai sáng” – một từ ngữ thực dân – bởi các nước phía Nam Âu Châu – Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha. Đó là các đế quốc cực đoan, lạc hậu, theo phái trọng thương “mercantilist”, là ham buôn bán. Và chỉ nhìn thấy sự giàu có là vàng! Tích lũy quý kim này rồi là họ bắt đầu lụn bại, thua kém các đế quốc Âu Châu kia.

Đừng nói về Mỹ hay Gia Nã Đại, chỉ so với hai mảnh vụn khác của Âu Châu tại cuối bãi đầu ghềnh của Á Châu, là Úc và Tân Tây Lan, ta đã thấy ra sự khác biệt.

Tại Á Châu, còn một chuỗi dài rất nhiều quốc gia chưa có mặt trong nhóm “tân hưng”, đó là từ Đông qua Tây, ba nước Đông Dương Việt Miên Lào, là Miến Điện, là Bangladesh và Pakistan trong tiểu lục địa Nam Á, kéo tới các nước Trung Á và Trung Đông có dầu hỏa…

Chiến tranh, cách mạng, sự lạc hậu trong tư duy và tổ chức, v.v… Lý do thì có rất nhiều….

Đó là chưa nói đến hai cái lỗ đen toang hoác: cả lục địa Phi Châu chỉ có một Nam Phi, và cả khối Á Rập Hồi giáo không có được một nước. Trong khối Hồi giáo, ba quốc gia có mặt là Indonesia, Turkey và Malaysia, thì cũng có đặc tính là không cực đoan về tôn giáo…. Đạo Hồi không đồng nghĩa với khủng bố, nếu được suy diễn khác.

Ăn thua là cách suy diễn, một vấn đề chính trị ngụy danh tôn giáo.

***

Bây giờ, qua thập niên thứ nhì của thiên niên kỷ thứ ba, thế giới nói đến hai nhóm “tân hưng” và “lão hóa”, nói đến 48 nước trong tổng số gần 200 quốc gia của địa cầu.

Sự xuất hiện muộn màng của 25 thị trường đang lên sẽ làm thay đổi quan hệ giao dịch mua bán và đầu tư giữa các nước. Nhóm tân hưng sẽ trao đổi với nhau nhiều hơn, từ hàng hóa đến tư bản, và thoát dần khỏi sự lệ thuộc vào các thị trường bị lão hóa, các đại gia mắc nợ, bị bội chi quá nhiều và mất dần khả năng nhập cảng như trước. Hoàn toàn đúng.

Nhưng cũng vì vậy mà mâu thuẫn lại càng dễ xảy ra khi mà luật chơi do các nước phát triển Âu-Mỹ lập ra trước đây sẽ bị thách đố. Một điển hình là kiến trúc tài chánh và tiền tệ thế giới, là vai trò của Quỹ Tiền tệ Quốc tế IMF. Vụ Tổng giám đốc IMF Dominique Strauss-Kahn bị tống giam không chỉ gây lúng túng cho Âu Châu vì chuyện chuộc nợ cho Hy Lạp và Bồ Đào Nha để cấp cứu đồng Euro. Nó còn giúp các nước “tân hưng” nổi loạn và nêu vấn đề về cách dàn xếp thiên hạ sự giữa Hoa Kỳ và Âu Châu.

Chuyện thứ hai chính là sự bất toàn trong nhóm “tân hưng”: nhiều xứ đã có kinh tế thị trường mà chưa có tự do và nguyên tắc dân chủ vẫn chưa được chấp nhận.

Lạc quan như các kinh tế gia Tây phương – vì họ không sống trong thế giới bất toàn đó – thì cho rằng các nước tân hưng còn tràn trề hy vọng: vì các nền kinh tế này còn có thể cải tiến. Càng chấp nhận tự do thì càng tạo ra sức bật cho kinh tế.

Nhưng thực tế như dân Á châu thì lại e ngại sức bật đó sẽ bật trước tiên vào mặt lãnh đạo. Cứ xem Bắc Kinh xoay trở ra sao thì ta hiểu.

Và nếu Trung Quốc không tập trung một dân số bằng 1/4 dân số toàn cầu mà gồm có năm nước, mỗi nước bằng với kích thước của Indonesia, thì sự thể sẽ ra sao?

Chuyện thứ ba, nhóm “tân hưng” này có các đại gia như Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia, Liên bang Nga, Brazil, v.v… Họ đang muốn tranh thủ nhiều quyền lực hơn với nhóm quốc gia lão hóa, để có tiếng nói tương xứng với sức nặng kinh tế của mình. Đòi hỏi chính đáng.

Nhưng họ thống nhất với nhau đến cỡ nào? Khi có tranh chấp với nhau về quyền lợi, hay chủ quyền lãnh thổ, thì họ xử trí ra sao? Có khá hơn các nước Tây phương không?

Một thí dụ rất nhỏ mà rất thời sự là hối suất đồng bạc trong giao dịch mua bán. Đồng Nguyên của Trung Quốc, đồng Rúp của Nga và đồng Rupee của Ấn Độ sẽ đánh nhau ra sao, và đồng bạc nào sẽ là trọng tài?

Sau cùng, thế giới không chỉ có 48 nước chia thành hai nhóm ganh đua với nhau.

Còn lại khoảng 150 quốc gia nghèo khốn cũng đang muốn nhập cuộc.

Họ sẽ tìm “sức bật” ở đâu? Chuyển hướng chính trị theo kiểu gì, đi tìm kiến năng và kỹ thuật ở đâu để đốt ngắn giai đoạn hầu thu hẹp khoảng cách lạc hậu với các nước tân hưng? Nơi nào – những quốc gia nào ngày nay – đang lo chuyện môi sinh và giáo dục cho thế giới bần cùng này? Các nước tân hưng mới nổi từ hai chục năm nay và đang đòi muốn chơi trội? Làm gì có!

Ngần ấy câu hỏi khiến chúng ta không nên lạc quan sảng!

http://www.dainamax.org/

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s