Từ bàng quan đến vô cảm. -Nhà văn Sương Nguyệt Minh

Standard

http://vn.360plus.yahoo.com/suongnguyetminh/article?mid=156

Từ bàng quan đến vô cảm. –Nhà văn Sương Nguyệt Minh

 Từ điển Tiếng Việt (Viện ngôn ngữ học – 2001) giải nghĩa “bàng quan” là: Đứng ngoài cuộc mà nhìn, coi là không dính líu đến mình.

Còn “vô cảm” được hiểu theo nghĩa: Không có cảm xúc, không có tình cảm trước những tình huống lẽ ra phải có. “Vô cảm” là tình trạng không ý thức về những gì xảy ra trong lòng mình, không ý thức được những gì sắp xảy ra hoặc đang và đã xảy ra ở bên ngoài. 

Tình trạng “Bàng quan và vô cảm” ở con người có nguyên nhân bệnh lý. Chữa trị cần có các bác sĩ chuyên khoa tâm thần. Tôi chỉ xin nói đến thói “bàng quan và vô cảm” với ý nghĩa thiên về cảm xúc, mang yếu tố xã hội hơn là sinh học.

 Bàng quan trước thời cuộc.

Người bàng quan với thời cuộc là người trước các sự kiện “động giời” của dân tộc, của nhân loại đều dửng dưng. Họ nghe chuyện Mỹ đánh I rắc cũng mặc, mà tên lửa hành trình Tomahawk hiện đại nhất bay vào tàn phá Nam Tư cũ làm cho dân thường mất nhà mất cửa, lửa cháy, máu chảy, đầu rơi… cũng kệ. Tổng thống Barack Obama hay bà Hillary Clinton đắc cử Tổng thống Mỹ; ông Vladimir Vladimirovich Putin có tiếp tục làm Tổng thống hay chia sẻ quyền lực cho Dmitry Medvedev; Hồ Cẩm Đào đã chọn được người kế vị hay chưa… cũng “chẳng ảnh hưởng gì đến hòa thế giới”. Thực ra, “tân lãnh đạo tân đường lối, chính sách”, các nước nhỏ và yếu thường quan tâm đến việc người lãnh đạo cường quốc tả khuynh hay hữu khuynh, cực đoan hay ôn hòa. Bởi ý chí xuất phát từ cá nhân lãnh đạo một cường quốc rất dễ ảnh hưởng đến quyền lợi chính trị, kinh tế các nước nhỏ; chỉ một cái bàn tay chém gió cũng có thể bắt đầu phát động, hoặc chấm dứt một cuộc chiến tranh, một chữ ký loằng ngoằng cũng có thể ảnh hưởng đến lạm phát, hủy diệt nền kinh tế một quốc gia hoặc toàn thế giới. Tất nhiên, sinh ra con người đều có phận sự riêng, mỗi người phải quan tâm lo lắng đến vận mệnh của mình, của dân tộc mình. Thà rằng vì mê mải chuyên môn mà không chăm chú theo dõi thời cuộc thì đi một nhẽ, còn châm chước, thông cảm được; chứ biết những chuyện động giời đó mà vẫn bàng quan, thờ ơ thì quả là đáng trách.

Vừa qua, Bắc Triều Tiên phi pháo dồn dập vào hòn đảo Yeonpyeong – Hàn Quốc. Giao tranh bùng nổ dữ dội nhất trong vòng 5 thập niên trở lại đây, Quân đội Hàn Quốc bị đặt trong tình trạng báo động. Không khí căng thẳng, ngột ngạt khủng khiếp giữa Bình Nhưỡng và Xơ Un, nguy cơ dẫn đến bờ vực chiến tranh. Nhân dân cả khu vực Đông Bắc Á và thế giới hốt hoảng, lo ngại… Nhưng, có người lại thích chí kêu lên sung sướng: “Đánh nhau! Đánh nhau to rồi! Chà chà…” Hoặc họ thản nhiên buông những lời: “Dào ơi! Cho chúng nó đánh nhau. Cho chúng nó chết!” Chúng nó là ai? Là dân thường vô tội. Ai lại nỡ rủa xả, mong cho những người dân lương thiện, đang sống bình yên phải chết bởi binh đao nước lửa và ống đồng. Bàng quan trước thời cuộc không chỉ phản ánh trình độ tư duy chính trị ấu trĩ mà biểu hiện một thái độ dửng dưng, đứng ngoài cuộc, mặc số phận con người, số phận dân tộc, mặc sự vật, hiện tượng diễn biến ra sao miễn là không chạm đến cái lông chân của mình.

“Cháy nhà hàng xóm, bình chân như vại”.

Đó là thành ngữ tôi nghe được từ thời cả nước “đói nghèo trong rơm rạ”, nhà trên, nhà bếp đều lợp rạ, lợp bổi, đun nấu cũng bằng rơm, rạ, cỏ khô hoặc bằng củi… hỏa hoạn thường xuyên xảy ra ở nông thôn. “Cháy nhà hàng xón, bình chân như vại” thật trớ trêu và có cái gì đó như nhẫn tâm, cứ ám ảnh và theo đuổi tôi suốt cuộc đời. Tôi đã chứng kiến cảnh cháy nhà trong thôn xóm, lửa rừng rực, tro than cùng khói đen cuộn lên trời. Trong khi chủ nhà “của đau con xót” tiếc nhà tiếc của khóc lóc ời ời, trong khi người người nhộn nhạo, hối hả múc nước rập lửa thì cũng khối kẻ vẫn “bình chân như vại” coi như không nghe thấy tiếng hô “cháy nhà”, coi như không nhìn thấy khói lửa, cứ điềm nhiên xay lúa, giã gạo, tưới  rau nhà mình, mặc cho nhà hàng xóm thành tro than. Hoàn toàn không phải họ thù hận với những người trong cái nhà bị cháy kia, mà họ bàng quan, thờ ơ với những sự việc đang xảy ra ngay ở bên cạnh mình. Và, trong đám đông nhộn nhạo chữa cháy kia thì vẫn có những kẻ sức dài vai rộng đứng chắp tay vào hông, nhìn ngọn lửa cứ liếm dần liếm dần và thiêu trụi căn nhà. Thật là vô tâm vô cảm đến lạnh lùng.

Chuyện bàng quan, thờ ơ không chỉ với số phận con người, với chuyện đại sự quốc gia, với các vấn đề thời đại mà còn hiện hữu ở ngay trong từng cơ quan. Ông già Y gần 60 tuổi hay thiếu phụ X ngoài 30 xuân lên lãnh đạo công ty; ông A tuổi tráng niên, hay anh B cán bộ trẻ lên làm chủ tịch tỉnh thì cũng mặc. Họ tự an ủi, hoặc chủ trương sống theo phương châm: mình lo mình là công nhân, là cán bộ viên chức làm công ăn lương thì ông bà nào lên quản lý công ty hay lãnh đạo tỉnh nhà cũng chẳng ảnh hưởng đến “nồi cơm” hàng ngày. Vậy nên mới có chuyện: người dân chẳng hề sốt sắng biết ông bí thư, chủ tịch tỉnh là ai, thân thế sự nghiệp thế nào?! Ông  bà nào lên “cai quản” địa phương cũng thế.

Bàng quan ngay với anh em đồng nghiệp. Đồng nghiệp làm dự án, nghiên cứu khoa học giỏi, viết văn hay, ra sách mới, được giải thưởng hay không cũng chẳng quan tâm. Đồng nghiệp hoàn cảnh khó khăn, bần hàn hay giàu có, sang trọng cũng chẳng để ý. Công việc cơ quan tất bật, bận rộn cũng mặc, mà trì trệ, ngưng đọng, thụt lùi cũng không quan tâm. Ai trúng cấp ủy, ai làm trưởng phòng, ai làm giám đốc…cũng được, không ý kiến, chẳng phản đối mà cũng không ra mặt hân hoan, ủng hộ. Họ viện dẫn “cơm ai người ấy ăn, áo ai người ấy mặc, việc ai người nấy làm, đường ai người ấy đi”, không có tôi thì ông vẫn sống và ngược lại không có ông thì tôi cũng đã sống trơ trơ từ lâu rồi.

Vô cảm với nỗi đau đồng loại.

Nói xa, rồi lại nói gần: Nếu bạn chịu khó để ý thì ở xung quanh chúng ta không ít người bàng quan, vô cảm với nỗi đau đồng loại. Cách đây mấy tháng, miền Trung lũ lụt xảy ra triền miên, ở Quảng Bình, Nghệ An, Quảng Trị…, nước ngập lưng vách, có nơi lút mái nhà. Dân vùng lũ cơ cực, người bám ngọn cây, người leo cột điện, người ngồi tuyệt vọng trên mái ngói, “màn trời chiếu nước”… Vô tuyến truyền hình đưa tin, các hình ảnh lũ lụt dữ dội “tua” đi “tua” lại, ở các quán nhậu nhiều người ngừng ăn dán mắt vào màn hình đăm chiêu, lo lắng; nhưng cũng không ít người vẫn cứ điềm nhiên vừa nhậu vui vẻ, vừa đồng thanh hô “một… hai… ba…zô”. Mỗi lần “zô” là dốc hết cả cốc bia nửa lít. Có kẻ còn cầm cái đùi gà khua khắng trước ti vi, và hát ông ổng một câu cải lương rẻ tiền, mà không hề biết có một phần nhân loại đang sống trong cảnh đói lạnh, khốn cùng.

Người dân Việt đã và đang bị vô cảm ngày càng nặng. Không kiếm tìm đâu xa, bạn cứ để ý mỗi khi có tai nạn trên đường, thì xe máy, ô tô cứ điềm nhiên đứng lại xem hoặc đi qua nhanh, vừa bóp còi xin đường inh ỏi vừa nhóng đôi mắt hiếu kỳ tò mò về phía cái xe máy nát bét và người chết nằm thẳng cẳng trên vũng máu, người bị thương bò lê bò càng, lê lết…Mấy gã ăn không ngồi dồi, lê la ở quán nước vỉa hè được dịp xổ ra… hôi của. Ví tiền, mũ, túi xách, thậm chí đến đôi dép lê cũ của người bị nạn cũng bị họ nhặt sạch. “Cứu một người phúc đẳng hà sa”, lẽ họ ra phải xông vào giúp nạn nhân, chở đi cấp cứu ở bệnh viện thì cứ bu lại vòng trong vòng ngoài xem đến mức kẹt cả đường, ách tắc giao thông; thậm chí có người bình phẩm, còn tranh cãi nhau chuyện nạn nhân nào đúng, nạn nhân nào sai. Vô cảm trước nỗi khốn cùng đến thế là tận.

Ngày tôi còn tuổi thiếu thời ở nhà, tôi nhớ mãi một lần bán chó. Con chó là giống vật tình nghĩa, trung thành nhất trong các loại vật nuôi. Con chó nhà tôi già nua khụ khị, không còn sinh đẻ, mà cũng không còn tác dụng coi nhà. Nuôi mãi thì mất cơm, nuôi báo cô trong lúc đói kém thời bao cấp, sáng người còn phải nhịn ăn và trưa tối thì ăn cơm độn khoai sắn, hoặc rau má. Bố mẹ tôi bàn nhau bán con chó ấy đi may còn đong được vài yến gạo lúc giáp hạt. Hôm thợ bắt chó đến nhà, mẹ tôi không dám nhìn cảnh con chó gần gũi bị dọ mõm, nước mắt trào ra, ứ ứ… kêu cứu. Mẹ tôi cầm cái nón mê đội đầu và cắp cái thúng vào hông bảo, dứt khoát phải để mẹ tôi đi chợ rồi mới được tròng thòng lọng vào cổ chó, mới được bắt nó mang đi. Rồi mẹ tôi đi chợ thật, đi chợ dù hôm ấy không có nhu cầu bán, mua gì ở chợ làng, chỉ để tránh cái nhìn của con vật nuôi ai oán, trách móc mình như kẻ phản bội. Kể điều này ra, tôi tin rằng sẽ chia sẻ được với nhiều bạn đọc. Bởi những ai ở nông thôn đã từng nuôi chó và vì một hoàn cảnh nào phải bán con chó giữ nhà đi, chắc chắn đã thấy nhiều bà mẹ nông thôn lam lũ cũng trải qua tâm trạngnhư mẹ tôi.

Bây giờ, hàng ngày tôi đi làm, thảng hoặc bắt gặp một đám ma trên đường phố, đau thương và màu trắng tang tóc đến rợn người. Tôi cũng tận mắt chứng kiến rất nhiều người rất vô tâm, họ nhăn mũi, nhịn thở, cứ như chậm lại thì mùi tử thi sẽ làm tắc thở, lây dịch bệnh, chết đến nơi, nên cố tình phóng nhanh thật qua đám tang, thậm chí còn rú còi vang đường phố.

Muốn biết con người hiện đại vô cảm đến đâu chỉ cần nhìn “Cánh thợ nhậu” trên vỉa hè là biết. Họ thường xuyên gặp người tật nguyền, hoặc người già lão, hết khả năng lao động, đi ăn xin. Là người tử tế thì nhẹ nhàng móc ví lấy ra vài ngàn đồng rồi dịu dàng, ân cần đặt lên tay người đi ăn xin. Song cũng có người xua người ăn xin khốn khổ, đuổi người tật nguyền khốn nạn như đuổi tà ma. Nhưng, khủng khiếp nhất là người vô cảm trước nỗi bần hàn, thiệt thòi, mất mát, tật nguyền của đồng loại. Họ lặng im, dửng dưng không cáu giận, không buồn bã, không nhìn người già nua lọm cọm, người tật nguyền đau đớn đang chìa bàn tay run rẩy chờ đồng tiền lẻ bố thí.

Từ bàng quan, vô cảm đến nhẫn tâm chỉ cách nhau một sợi giây nhỏ bé mong manh vô hình. Xã hội càng hiện đại thì thói bàng quan và tật vô cảm càng có nguy cơ tràn lan, cũng là một điều buốt giá.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s